THE ALPHABET OF SHARED WORDS. Jana Romanova

The Alphabet of Shared Words. Jana Romanova 12.12.2014 – 31.01.2015 Kurator: Nadya Sheremetova Wszystko, co widzialne, ma granice. Możemy to zrozumieć na przykładzie horyzontu, wyobrazić sobie na przykładzie świadomości – stanu, w którym jednostka uzmysławia sobie, że znajduje się wewnątrz ruchomej rzeczywistości pełnej wydarzeń lub odczuć, znajdując się na granicy wytrzymałości. Wszystko co widoczne jest następstwem mojej obecności w świecie, mojej obecności w świadomości oraz mojej intencji rozpoczęcia dialogu ze światem.

Jana Romanova jako artystka stawia na dialog i umie zadawać bezpośrednie pytania: sobie, swoim bohaterom, a w dalszej kolejności publice. Nie są to pytania ani podchwytliwe, ani trudne, ale na tyle życiowo ważne, że zadaje je wprost. Wynikająca z nich rozmowa stanowi swojego rodzaju paradoksalny kłębek, który zacieśnia się tym bardziej, im bardziej się go rozwija. Osłabienie ucisku oznacza zrozumienie, że popadasz w niestabilny stan wyboru, którego niedogodność całkowicie cię pogrąża, a rozwiązanie nie przychodzi od razu. Masz jednak niezawodnego przewodnika w postaci artysty.

Jana Romanova do każdego projektu przystępuje ze swoimi pytaniami: Czym jest bycie rodziną? Czym jest dokonywanie wyboru? Czym jest podejmowanie działań? Gdzie znajduje się strefa wspólna dla dwóch narodów, które przez zmanipulowany zbieg okoliczności popadły w konflikt? W jaki sposób można być częścią swojego państwa i jego historii? Czym jest bycie człowiekiem? Na tej wystawie słowa zebrane pod nazwą „The Alphabet of Shared Words” stanowią horyzont doświadczeń i współzależności bohaterów oraz otaczającego ich świata. Odpowiadając na pytania albo opisując słowa odbudowują swoje granice, dostosowując się do obecnej chwili – odnosząc się do wielkiej historii, ostatnich wydarzeń, przyjaciół i wrogów, przeszłości, teraźniejszości i przyszłości, miejsca, pamięci, marzeń i zjawisk.

Przejście do dialogu, jako forma tworzenia utworu, to od dawna znana taktyka wykorzystywana w kinie i innych dziedzinach współczesnej sztuki. Jana Romanova stosuje je w fotografii, a projekt zaczyna od dialogu z sytuacją, przez wybór bohaterów i rozmowę z nimi. Tekst, jako dokumentacja komunikacji, w dalszej części stanowi klucz do konstruowania wizualnego aspektu fotografii. Główne założenie autorki – staged documentary, polega nie tylko na przedstawieniu bohatera widzowi, ale przemyśleniu całej sytuacji, stworzeniu rzeczywistości na potrzeby aparatu, odesłania nie tylko do momentu zrobienia zdjęcia, ale też do przyszłości i wszystkich jej prawdopodobieństw. Przez tę lukę patrzy na nas nadzieja.

Miasto Sewastopol, kluczowe w kwestii wyboru miejsce, zostało wybrane przez autorkę do realizacji jednego z projektów wchodzących w skład wystawy. „Miasto niezmiennie bohaterskie” — jak mówi jeden z młodych ludzi, dla których pomnik marynarza i żołnierza jest symbolem osobistej więzi z miastem. To miasto zawsze jest gotowe — gotowe by wciąż od nowa przechodzić od jednej bohaterskiej bitwy do kolejnej, początek jednej panoramy zrasta się w całość z końcem poprzedniej. Ale panoramy nie sposób uchwycić jednym spojrzeniem, można jedynie dostrzec horyzont przed sobą, wlepić w niego wzrok. Niewiele pomaga obracanie głowy. Przezwyciężyć fragmentaryczność obrazu można tylko wychodząc mu naprzeciw, robiąc krok w przód.

Naszemu pokoleniu aktywnych 20-to i 30-to latków przyszło żyć w szczęśliwych czasach, w których uczymy się sztuki wyboru nie na podstawie filmów, literatury albo na szkolnym podwórku – musimy dokonywać wyborów w życiu. Musimy określić szerokość naszego horyzontu i za każdym razem iść o krok dalej. Jest to trudny wybór i bywa, że bodźcem do jego podjęcia jest jedynie wydarzająca się tragedia – osobista, lokalna albo ogólnoludzka. Aspekt społeczny sztuki jest w obecnych czasach niezwykle ważny i przejawia się jako swojego rodzaju ukierunkowanie obiektu wzajemnego oddziaływania, miejsca spotkania — zawiera ono słowa wspólne dla różnych grup. Jana Romanova za pomocą swoich projektów zaznacza punkt, od którego można poprowadzić nowe odniesienie do dowolnej karty historii, tym samym stawiając przed tym wyborem samą rzeczywistość.